CBD bij refractaire epilepsie bij honden: wat zegt de wetenschap over werkzaamheid en veiligheid?

De auteurs raden dierenartsen aan om de mogelijke voordelen en eventuele bijwerkingen zorgvuldig af te wegen alvorens een aanvullende behandeling op basis van CBD bij honden te starten.

Het gebruik van cannabidiol (CBD) als behandelingsoptie heeft de afgelopen jaren zowel commercieel als wetenschappelijk steeds meer belangstelling gewekt. In Europa en de Verenigde Staten is CBD voor medisch gebruik toegestaan voor de behandeling van bepaalde soorten refractaire epileptische aanvallen bij mensen. Naar aanleiding van de bemoedigende resultaten die in de humane geneeskunde zijn behaald bij de behandeling van idiopathische epilepsie, heeft de belangstelling zich uitgebreid naar de diergeneeskunde voor gezelschapsdieren.

Studies bij honden wijzen erop dat CBD een gunstig effect zou kunnen hebben op artrose en op bepaalde gedragsstoornissen.

Bovendien heeft het potentiële gebruik van CBD bij de behandeling van idiopathische epilepsie bij honden bijzondere belangstelling gewekt. Studies veronderstellen dat CBD inwerkt op het endocannabinoïdesysteem, dat betrokken is bij de regulering van de neuronale prikkelbaarheid, door de afgifte van glutamaat – de belangrijkste prikkelende neurotransmitter – te verminderen. Het gebruik ervan bij de behandeling van idiopathische epilepsie bij honden is dan ook gebaseerd op de veronderstelling dat het de neurale activiteit beïnvloedt en zo de frequentie van epileptische aanvallen vermindert.

Studies naar de veiligheid van CBD bij gezonde honden hebben echter een effect gemeld op het vermogen van de dieren om een normale spierspanning te behouden, wat zich met name uit in coördinatiestoornissen of ataxie.

De prevalentie van idiopathische epilepsie bij honden wordt geschat op ongeveer 0,6 %, met een hogere frequentie bij bepaalde rassen, wat wijst op een genetische aanleg. De meeste honden reageren goed op conventionele anti-epileptica, zoals imepitoïne, fenobarbital of kaliumbromide. Toch blijft de aandoening bij ongeveer 25 tot 30 % van de honden met epilepsie refractair.

De werkzaamheid en bijwerkingen van CBD als aanvullende behandeling bij refractaire idiopathische epilepsie bij honden zijn al in verschillende overzichtsartikelen aan de orde gekomen. De bijwerkingen worden echter zelden systematisch gerapporteerd of worden slechts kort vermeld.

CBD bij refractaire epilepsie bij honden

De doelstellingen van een recent systematisch literatuuroverzicht waren:
•    de werkzaamheid van CBD als aanvullende behandeling samenvatten (voornamelijk beoordeeld aan de hand van de aanvalsfrequentie en de respons op de behandeling);
•    de gemelde bijwerkingen samenvatten;
•    het risico op vertekening in de beschikbare studies en de invloed daarvan op de klinische interpretatie van de resultaten te beoordelen.

Het doel was om dierenartsen een overzicht te bieden van de beschikbare wetenschappelijke gegevens en tegelijkertijd de methodologische kwaliteit daarvan te beoordelen. Deze kritische analyse is tevens bedoeld om richting te geven aan toekomstig onderzoek, om de huidige hiaten op te vullen.

De auteurs hebben een systematische review uitgevoerd van gerandomiseerde, gecontroleerde klinische studies waarin cannabidiol (CBD) werd geëvalueerd als aanvullende behandeling van refractaire idiopathische epilepsie bij honden. De geselecteerde studies vergeleken honden die ofwel CBD-olie ofwel placebo-olie kregen toegediend, en moesten gegevens rapporteren over zowel de werkzaamheid als de bijwerkingen. Drie studies voldeden aan deze criteria en werden in de analyse opgenomen.

De resultaten laten een significante afname zien:
•    van de gemiddelde maandelijkse frequentie van aanvallen (studie 1);
•    van het gemiddelde aantal aanvallen en het aantal dagen met aanvallen (studie 2);
•    het percentage waarmee het aantal dagen met aanvallen afnam ten opzichte van het begin van de studie (studie 3, dosis van 9 mg/kg/dag).

De auteurs benadrukken dat: "Alle onderzoeken wijzen op een afname van de aanvalsfrequentie tijdens behandeling met CBD. Ze meldden ook allemaal ataxie als bijwerking van de behandeling of als reden voor uitsluiting van dieren uit het onderzoek."

Een potentieel risico op levercelbeschadiging

Uit de onderzoeken bleek ook een stijging van de serumconcentraties van alkalische fosfatase (ALP) bij honden die met CBD werden behandeld.

De belangrijkste gemelde bijwerkingen waren:
•    braken;
•    diarree;
•    veranderingen in de eetlust;
•    gedragsstoornissen;
•    slaperigheid of lethargie.

De auteurs benadrukken dat de drie onderzoeken een matig tot hoog risico op vertekening vertoonden, wat de robuustheid en betrouwbaarheid van de conclusies beperkt.

In de drie onderzoeken werden de serumconcentraties van alkalische fosfatase (ALP) en alanineaminotransferase (ALT) gemeten. Onderzoek 3 suggereert dat een gelijktijdige stijging van ALP en ALT zou kunnen duiden op levercelbeschadiging, met name bij honden die tevens verhoogde galzuurwaarden vertonen. In onderzoeken 1 en 2 wordt daarentegen noch de rechtvaardiging van deze biologische monitoring, noch de klinische betekenis van de verhoogde ALP-activiteit besproken.

Conclusie

Gezien de momenteel beschikbare gegevens is het niet mogelijk om definitieve conclusies te trekken over de werkzaamheid of het veiligheidsprofiel van CBD als aanvullende behandeling van refractaire idiopathische epilepsie bij honden. Er zijn klinische studies van betere kwaliteit nodig om de klinische werkzaamheid, de optimale dosering en de bijwerkingen te verduidelijken.

De auteurs zijn van mening dat CBD waarschijnlijk anticonvulsieve eigenschappen heeft, maar zij melden ook verschillende bijwerkingen, waaronder ataxie, braken, diarree, gedragsveranderingen en slaperigheid of lethargie.

In alle drie de onderzoeken werd ook een stijging van de serumconcentraties van alkalische fosfatase waargenomen bij de behandelde honden, wat aanleiding geeft tot bezorgdheid over een mogelijk risico op levercelbeschadiging.

De auteurs concluderen dat langdurige, gecontroleerde onderzoeken onontbeerlijk zijn om de veiligheid van een behandeling met CBD bij honden te beoordelen en de klinische betekenis van de waargenomen biochemische afwijkingen vast te stellen.

Daarom bevelen zij aan dat dierenartsen de baten-risicoverhouding zorgvuldig afwegen alvorens het gebruik van CBD als aanvullende behandeling bij honden met refractaire idiopathische epilepsie te overwegen.